Sabah Beşte Açılan Kepenk

Ellili yaşlarını devirmiş bir ayakkabı ihracatçısıydı artık. Otuz yılı aşkın süredir aynı işi yapıyor. Her sabah istisnasız bir biçimde saat beşte dükkânının kepengini kaldırıyordu. En erken dükkanını açanlar önce fırıncılar sonraysa O’ydu. Bu alışkanlık sadece disiplin değil; hayatla kurduğu ilişkinin özetiydi.

On beş yaşında, günümüze göre çocuk denebilecek bir yaşta çalışmaya başlamıştı. Babasını erken kaybetmesi, kardeşlerinin yükünü onun sırtına yüklemişti. Haliyle, çocukluğu kısa sürmüş ve sorumluluklarla çok erken tanışmıştı. Bu ona hayattaki ilk dersini vermişti. “Ayakta kalmak ve ailemi korumak için çok ama çok çalışmalıyım.” Bu yüzden boş durmayı hiç sevemedi. Parayla olan ilişkisini ise daha çok güvenlik üzerinden tanımlıyordu. Yine bu yıllarda parası olursa her zaman güvende olacağına dair inanç oluşmuştu içinde.

Yirmili yaşlarına geldiğinde ise ciddi bir kararın eşiğindeydi artık. Yeni bir ülke, yeni bir şehir, yeni bir çevre, yeni bir kültür ve yeni insanlar…  İşte burada, toplumun  bir ihtiyacının farkına vardı. Gittiği ülkede ayakkabı üretimi yoktu; piyasa tamamen ithalata bağlıydı. İnsanlar, daha kaliteli ve daha dayanıklı ürünler kullanmak istiyorlardı. Fakat, insanlar imkanları olmasına rağmen istedikleri ürünleri bulamıyorlardı. Burada bulduğu fırsatı hemen değerlendirmeye koyuldu. Yıllarca biriktirdiği tüm parasını ayakkabı ticaretine yatırdı. Müşterinin ihtiyacı olan doğru ürünü getiriyor, doğru zamanda ve toptan fiyatına dağıtıyordu. Kısa sürede ürünlerine olan talep arttı. Buradaki yüksek miktardaki talep ve rakipsiz bir ekosistemde işini çok hızlı büyüttü. Depolar doldu, nakit akışı güçlendi. Başarı kısa sürede gelmişti.

Kısa sürede gelen başarılı neticeler, özgüvenini artırmıştı. Bu da, ona daha riskli hamleler yapma adına cesaret veriyordu. İlk hatasını da o dönemde yaptı.

Sezon öncesi sipariş verirken ihtiyacından fazla mal getirmeye başladı.. “Nasıl olsa satarım” düşüncesiyle hareket ediyor, satış kapasitesini abartıyordu. Deposu sürekli doluydu ama bu doluluk ciddi kira ve finansman maliyeti demekti. Stokta bekleyen ürünlerin modası geçiyor ve zaman geçtikçe değer kaybediyordu. Satamadığı ürünlerin ödemesini, sattıklarının kârından kapatmaya başladı. Zamanla da elde kalan malları maliyetinin altında elinden çıkarmak zorunda kaldı. Kâğıt üzerinde büyük bir ticaret dönüyordu, ama gerçek kârı eriyordu. İşte ticarette hızlı büyümek, her zaman sağlam büyümek anlamına gelmez.

İkinci hatası ise daha sessiz ama daha derindi. Teknoloji gelişti, online satış yaygınlaştı, sosyal medya markaların vitrinine dönüştü. Rakipleri dijital kanallara yatırım yaparken o bu konuya mesafeli durdu. Tüm kontrolün kendisinde olmasına alışmıştı ve yıllar içerisinde ustalaşmış bir ekip kuramadı. Bu yüzden kandırılırım korkusuyla kontrolü paylaşmak istemedi. “Ben bu işi yıllardır yapıyorum” diyerek değişime direndi. Oysa ticarette deneyim, değişime kapalı olmak değil; değişimi erken fark edebilmek ve ona uyum sağlayabilmektir. Zamanla rakipleri onu birer birer geçti ve satış grafiği yavaş yavaş aşağı inmeye başladı. Artık eskinin tek ve rakipsiz firması değildi. Arz çok fazlalaşmış, talep eskiye oranla azalmıştır. Bu noktada, daha farklı sektörler dikkatini çekmeye başlamıştı.

Kardeşinin getirdiği yeni iş fikrini çok beğendi. Artık, ayakkabıda kazandığı parayı inşaata yatıracaktı. Kağıt üzerinde inanılmaz karlılık vardı. İnsanlar ticarette kazandıkları parayı genel itibari ile gayrimenkule yatırmaya başlamış, düşük konut kredileri de inşaat sektörüne inanılmaz bir ivme kazandırmıştı.

Hemen yeni bir şirket kuruldu. Şirketin başına kardeşini, muhasebenin başına da çok yakın bir arkadaşını getirdi. O işleri uzaktan idare edecekti. Hemen şehrin merkezinde çok büyük bir inşaat arazisi satın alındı. İnşaat için taşeronlarla anlaşmalar yapıldı. Bir süre sonra işlerde sorunlar çıkmaya başladı. İnşaat, çok hızlı biçimde parayı emiyordu. Yönetimden kimsenin bu işlerle ilgili deneyimi yoktu. Yanlış taşeronlarla yapılan sözleşmeler, rayiç bedelin çok üzerinde yapılan anlaşmalar firmanın belini bükmüştü. Giderek ödemeler aksamaya, taşeronlar birer birer işleri bırakmaya başladılar. Dışarıdan, çok basit ve karlı görünen her iş, aslında göründüğünden daha zordur. Ne kadar detaya inerseniz o kadar bilmediğiniz bir konuyla karşılaşırsınız. Bilinmezlerle dolu bu yolculuk, onları dönülmez bir yola sokmuştu. Ticari hayatında ilk defa yokuş aşağı yuvarlanmaya başlamıştı. İşin kötüsü ise bu konuda ne yapacağını bilmiyordu. Çekleri birer birer icraya veriliyordu. En güvendiği “dostum” dediği insanların icra avukatlarını yollaması ona intiharı bile düşündürmüştü.

Bunca olumsuzluğa rağmen bir çıkış yolu ararken tüm borçlu olduğu insanları ziyaret etmeye başladı. Herkese borcunun bir şekilde ödeneceği ile alakalı sözler verdi. Ben büyük bir iş adamıyım kaprislerine girmedi. Hemen lüks otomobillerini, fabrika arazisini sattı. Eskiden olduğu gibi 100 m2 küçük bir atölyeye taşındı. Her şey nasıl başladıysa tekrar öyle başlayacaktı. Onu eskiden ne başarılı kıldıysa, disipline bir şekilde onları yapmaya başladı. Dükkanı sabah beşte açmaya, müşterilerle eskiden olduğu gibi kendi ilgilenmeye başladı. Yanlış yaptığı hamleleri düşünerek ders çıkarmaya başladı. Basamakları birer birer çıkacaktı. Hayatta kısa yola, kurnazlığa yer yok deyip bir daha beş basamak birden atlamaya çalışmayacağım dedi. Yıllar geçtikçe borçlarını kapatmaya, müşterilerini ve eski saygınlığını kazanmaya başladı. Borçlarını kapattıkça insanlar ona saygı ve sevgi duyuyorladı. Kepçeyle kaybettiğini kelimenin tam anlamıyla çay kaşığıyla topluyordu. 

Bugün hâlâ her sabah saat beşte dükkânını açıyor. Artık daha temkinli sipariş veriyor. Nakit akışını daha dikkatli yönetiyor. Dijitalleşmeye mesafesi azalmış durumda. En önemlisi, ailesine karşı yaptığı hataların farkında. Eskisi gibi savruk değil. Gösterişten uzaklaştı, odak geri geldi. İş belki eski ihtişamında değil ama daha bilinçli bir zeminde ilerliyor.

Ticaret ona şunu öğretti: Fazla mal zenginlik değildir; kontrolsüz büyüme gizli risktir. Deneyim, değişime direnen değil değişimi okuyan kişide anlam kazanır. Ve para büyürken karakter küçülürse, sonuç eninde sonunda dengelenir.

Şimdi sorulması gereken soru şu:

Bir tüccarı gerçekten kriz mi küçültür yoksa kendi hatalarını zamanında kabul etmemesi mi?

• Facebook
• Twitter
• LinkedIn